Kısa cevap: Türkiye’de bir influencer ücret, ürün, indirim, seyahat ya da başka bir menfaat karşılığında bir markayı tanıtıyorsa, bu durumun reklam olduğunu açıkça belirtmesi gerekir. Beyan içeriğin başında, ek bir tıklama gerektirmeden görülebilecek şekilde ve “Reklam”, “#reklam”, “İş birliği”, “#işbirliği” gibi anlaşılır Türkçe ifadelerle yapılmalıdır. Kurallara uyulmaması hem içerik üreticisi hem marka için yaptırım riski doğurabilir.
Bu kurallar nereden geliyor?
Türkiye’de ticari reklamlar tüketicinin korunmasına ilişkin mevzuat ve Ticaret Bakanlığı bünyesindeki Reklam Kurulu’nun düzenlemeleriyle denetlenir. Reklam Kurulu, sosyal medya etkileyicilerinin yaptığı ticari reklamlara yönelik ayrı bir kılavuz yayımlamış ve bu alanda pek çok karar vermiştir. Temel ilke şudur: Reklam, reklam olduğu anlaşılacak biçimde yapılmalıdır; kişisel bir tavsiye gibi gösterilen gizli reklam, yani örtülü reklam yasaktır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Düzenlemeler ve uygulama kararları zaman içinde güncellenebilir; kampanya öncesinde güncel durumu avukatınıza teyit ettirin.
Hangi paylaşımlarda beyan gerekir?
Ticari bir ilişki varsa beyan gerekir. Bu ilişki yalnızca para ödemesiyle sınırlı değildir:
- Ücret karşılığı yapılan gönderi, reels, hikâye, video ve canlı yayınlar.
- Ücretsiz ürün veya hizmet gönderilmesi karşılığında yapılan paylaşımlar.
- İndirim kodu veya satış ortaklığı linki ile komisyon kazanılan paylaşımlar.
- Marka tarafından karşılanan seyahat, konaklama, etkinlik davetleri sonrası yapılan paylaşımlar.
- Uzun dönemli marka elçiliği kapsamındaki tüm içerikler.
- İçerik üreticisinin kendi markası veya ortağı olduğu şirketin ürünleri de, ilişki kitle tarafından açıkça bilinmiyorsa belirtilmelidir.
Beyan nasıl yapılmalı?
- Açık ve anlaşılır olmalı: “Reklam” veya “İş birliği” gibi herkesin anlayabileceği Türkçe ifadeler kullanılmalıdır. Yalnızca yabancı dilde ya da muğlak kısaltmalar (ör. sadece “spon”, “collab”) yeterli kabul edilmeyebilir.
- Başta olmalı: Gönderi açıklamasının ilk satırında, “devamını gör” alanının arkasında kalmadan yer almalıdır.
- Kaybolmamalı: Onlarca hashtag’in arasına gizlenmemeli; fark edilir biçimde ayrı durmalıdır.
- Görsel içerikte de yer almalı: Fotoğraf ve hikâyelerde görselin üzerinde okunabilir boyutta ve arka planla karışmayan renkte yazılması önerilir.
- Videoda başta söylenmeli: Videonun başında hem yazılı hem sözlü olarak belirtilmesi; uzun videolarda ve canlı yayınlarda belirli aralıklarla tekrarlanması önerilir.
- Her içerikte ayrı ayrı yapılmalı: Hikâye serilerinde yalnızca ilk karede değil, ilgili tüm karelerde beyan bulunması daha güvenlidir.
Platformların “ücretli ortaklık” gibi marka iş birliği araçlarını kullanmak şeffaflığı artırır. Ancak bu araçların tek başına yeterli kabul edilip edilmeyeceği konusunda temkinli olun ve açık Türkçe beyanı da ekleyin. Platform araçları ve kuralları değişebilir; platformun güncel kurallarını kontrol edin.
Formata göre örnek uygulamalar
- Feed gönderisi ve karusel: Açıklamanın ilk satırı “Reklam | X markası ile iş birliği” gibi başlar; görselin üzerinde de kısa bir “Reklam” ibaresi yer alır.
- Hikâye: Her karenin üst kısmında, okunabilir büyüklükte ve kontrast bir renkle “Reklam” veya “İş birliği” yazılır; link veya kod içeren karelerde de tekrar edilir.
- Reels ve kısa video: Videonun ilk saniyelerinde ekranda yazı olarak görünür, içerik üreticisi de sözlü olarak belirtir; açıklama metninin başında ayrıca yer alır.
- Uzun video: Girişte sözlü ve yazılı beyan yapılır; tanıtım bölümü başladığında hatırlatılır, açıklamanın ilk satırında da belirtilir.
- Canlı yayın: Yayın başında ve belirli aralıklarla sözlü olarak tekrarlanır, mümkünse ekranda sürekli bir ibare bulunur.
- İndirim kodu ve satış ortaklığı linki: Kodun veya linkin hemen yanında, bunun ticari bir iş birliği olduğu ve içerik üreticisinin kazanç elde ettiği açıkça belirtilir.
İçerikte kaçınılması gerekenler
- Denenmemiş bir ürün için kişisel deneyim varmış gibi konuşmak.
- Ürünün etkisini olduğundan farklı gösteren filtre veya düzenleme kullanmak.
- Kanıtlanamayan sağlık, performans veya “en iyi” iddialarında bulunmak.
- Rakip ürünleri haksız biçimde kötülemek.
- Sahte yorum, sahte kullanıcı deneyimi veya sahte “öncesi-sonrası” paylaşmak.
- Sağlık, gıda takviyesi, finansal ürünler, alkol gibi özel düzenlemeye tabi alanlarda bu düzenlemeleri göz ardı etmek.
Sorumluluk kimde?
Reklamın içeriğinden ve beyan kurallarına uyulmasından içerik üreticisi kadar reklamveren marka ve süreci yöneten ajans da sorumlu tutulabilir. Bu nedenle markaların beyan kuralını sözleşmeye yazması, içeriği yayın öncesi kontrol etmesi ve beyanı eksik içerikleri düzelttirmesi önemlidir. Uygulamada nasıl yürütüleceğini influencer iş birliği nasıl yapılır yazımızda anlattık.
Markalar için kontrol listesi
- Sözleşmeye reklam beyanı yükümlülüğünü ve biçimini ekleyin.
- Brifte beyan örneğini açıkça gösterin.
- Yayın öncesi taslakları beyan açısından kontrol edin.
- Yayından sonra içeriklerin ekran görüntülerini arşivleyin.
- Özel düzenlemeye tabi sektördeyseniz kampanyayı hukuki destekle planlayın.
- Kampanyanın parçası olan tüm içerik üreticilerinin aynı kurala uyduğundan emin olun.
Sık yapılan hatalar
- “Hediye geldi, reklam değil” düşüncesiyle beyan yapmamak.
- Beyanı açıklamanın sonuna veya hashtag yığınının içine koymak.
- Hikâyelerde beyanı küçük, soluk veya ekran dışında kalacak şekilde yerleştirmek.
- Videoda yalnızca açıklama metninde belirtip görüntüde ve sözlü anlatımda hiç değinmemek.
- İçerik yayınlandıktan sonra beyanı kaldırmak.
Influencer pazarlamasının genel çerçevesi için influencer marketing nedir yazımıza göz atabilirsiniz.
Racoun nasıl yardımcı olur?
Racoun, yönettiği influencer iş birliklerinde reklam beyanını sözleşme, brif ve yayın öncesi kontrol adımlarının standart bir parçası olarak ele alır. Özel düzenlemeye tabi sektörlerde markaların hukuk danışmanlarıyla birlikte çalışırız. Detaylar için influencer iş birliği ve sosyal medya içerik üretimi sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Hediye ürün paylaşımında da reklam etiketi gerekir mi?
Ürün marka tarafından ücretsiz gönderildiyse bu bir menfaattir ve paylaşımda ticari ilişkinin belirtilmesi gerekir. Güncel uygulamayı hukuki danışmanınıza teyit ettirin.
Sadece İngilizce #ad etiketi yeterli mi?
Türkiye’deki kitleye yönelik içeriklerde açık Türkçe ifadeler kullanmak önerilir. Yalnızca yabancı dilde veya kısaltma biçimindeki etiketler yeterli kabul edilmeyebilir.
Kurala uyulmazsa ne olur?
Reklam Kurulu, kurallara aykırı reklamlar için durdurma ve idari para cezası gibi yaptırımlar uygulayabilir. Sorumluluk içerik üreticisinin yanı sıra reklamveren markayı da kapsayabilir.
Racoun ile konuşun: İstanbul merkezli ekibimizle Türkiye genelindeki markalara hizmet veriyoruz. WhatsApp üzerinden yazabilir ya da teklif formunu doldurabilirsiniz. İlk görüşme ücretsizdir.
